239040

đổi tư tưởng của họ bắt kịp với thời đại, đi đúng quỹ đạo của dòng thác lịch sử đang
cuộn chảy.
Phát triển sáng tạo những luận điểm của Mác và Ănggen trong điều kiện lịch sử mới,
Lênin coi thanh niên là”nguồn sinh lực chiến đấu của cách mạng”. ông đã luận giải
những nguyên nhân làm xuất hiện phong trào thanh niên, phát hiện ra những đặc điểm
của nó và xác định mối quan hệ, sự tác động qua lại giữa tổ chức thanh niên với Đảng
cộng sản. Lênin cũng sớm nhìn thấy vai trò cách mạng to lớn không chỉ đối với thanh
niên công nhân, mà còn cả đối với thanh niên học sinh, sinh viên. Người thường xuyên
nhắc nhở những người bạn chiến đấu của mình rằng phải kiên trì đấu tranh để họp
nhất phong trào học sinh, sinh viên thành một trào lưu chung theo tinh thần của chủ
nghĩa Mác cách mạng. Lênin cho rằng, thành công của phong trào thanh niên chính là
ở chỗ biết gắn liền nhận thức lý luận của chủ nghiã Mác, tri thức khoa học với sự tham
gia trực tiếp của họ vào cuộc đấu tranh chính trị của giai cấp vô sản. Đồng thời Người
cũng đã phê phán gay gắt những đảng viên bảo thủ, không đánh giá đúng vai trò của
lực lượng trẻ trong cách mạng, coi thường thanh niên và chế diễu sự ngây thơ, thiếu
kinh nghiệm của họ. Lênin nhấn mạnh, cần có thái độ khoan dung, độ lượng với lớp
trẻ và cần thiết phải phòng ngừa khuynh hướng “dè dặt” của các cán bộ đảng viên cho
rằng, lớp trẻ tuy đầy nhiệt tình và sáng kiến, nhưng lại chưa qua trường học cuộc đấu
tranh giai cấp. Người cho rằng đó chỉ là cái cớ để khước từ việc sử dụng thanh niên.
Lênin luôn nhắc nhở những người cộng sản: cần phải đòi hỏi ở thanh niên nhiều hơn
nữa, cần phải phê phán một cách có nguyên tắc những khuyết đIểm của họ, cần phải
giáo dục cho tinh thần trách nhiệm cao và nghĩa vụ của họ đối với cách mạng, ngay từ
thuở thiếu thời. Cuộc đấu tranh để giành giật thanh niên không chỉ diễn ra giữa giai
cấp vô sản với giai cấp tư sản, giữa các Đảng cộng sản và các thế lực phản động, mà
còn diễn ra giữa những người cộng sản chân chính và bọn cơ hội chủ nghĩa trong
phong trào công nhân.
Cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội đã diễn ra xung quanhvấn đề thanh niên trên
hai mặt có quan hệ mật thiết với nhau: giáo dục ai và giáo dục như thế nào? Những
phần tử cơ hội quy nhiệm vụ trên vào việc đào tạo những người có văn hoá, song đứng
ngoài chính trị vì thế theo họ không nên thu hút”quá sớm” thanh niên voà hoạt động
chính trị. Lênin đã vạch trần lập trường cải lương đó của bọn cơ hội và cho rằng, đó
chỉ là thói đạo đức giả và chính sách ngu dân không hơn, không kém. Người khẳng
định rõ lập trường của những người cộng sản chân chính là cần phải giáo dục cộng sản
cho thế hệ trẻ và kết hợp việc giáo dục ấy với cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp
công nhân. Chính vì thế, trong bài diễn văn tại ĐH III của Đoàn thanh niên cộng sản
Nga. Lênin đã chỉ rõ: Thanh niên phải học chủ nghĩa cộng sản trong một trường học
riêng của mình, trong một tổ chức độc lập- đó là Đoàn thanh niên cộng sản. Lênin
viết : “ Chỉ khi nào Đoàn thanh niên cộng sản gắn liền từng bước học tập, huấn luyện
và giáo dục của mình với cuộc đấu tranh chung của tất cả những ngưòi lao động chống
lại bóc lột, thì lúc đó mới xứng đáng với danh hiệu là đoàn thể của thế hệ trẻ cộng sản
chủ nghĩa”. Nói chuyện với Đoàn thanh niên cộng sản, Lênin yêu cầu, cần giáo dục
thanh niên thông qua thực tế trong hoạt động sản xuất, trong học tập, công tác, chiến
đấu và trong cuộc sống sinh động của quần chúng.
Những tư tưởng của Mác, Ănggen, Lênin về thanh niên và công tác vận động thanh
niên nêu trên có thể khái quát lại thành 5 nội dung cơ bản sau:
5
Một là, khẳng định rõ vị trí, vai trò to lớn của tầng lớp thanh niên trong xã hội mới và
chỉ ra những nhược điểm của thanh niên, cũng như những vấn đề cơ hội chủ nghĩa
trong phong trào thanh niên cần được quan tâm chú ý.
Hai là, đặt ra cho Đảng cộng sản cần quan tâm, chăm sóc, giáo dục, đào tạo thanh niên
thông qua sự nghiệp đấu tranh cách mạng của Đảng, thông qua lao động sản xuất,
công tác, học tập, chiến đấu và trong đời sống hiện thực của quần chúng nhân dân.
Ba là, Đoàn thanh niên cộng sản phải là trường học Cộng sản chủ nghĩa trong quá
trình giáo dục, đoàn kết tập hợp thanh niên, thực hiện lý tưởng cách mạng của Đảng
cộng sản.
Bốn là, cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, sự nghiệp của thanh niên.
Năm là, những luận thuyết của Mác, Ănggen, Lênin đã chỉ ra những điều kiện và khả
năng tập hợp rộng rãi quần chúng thanh niên vào đội hình lớn của Chủ nghĩa xã hội,
dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản
2) TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
Kế thừa những di sản tư tưởng quý báu của Mác, Ănggen và Lênin, Hồ Chí Minh đã
phát triển một cách sáng tạo những luận điểm Mácxít về vị trí, vai trò của thanh niên
trong xã hội, về nhiệm vụ giáo dục thanh niên, về Đoàn thanh niên cộng sản trong
công tác thanh niên của Đảng với những điều kiện lịch sử cụ thể của cách mạng Việt
Nam:
Một là, Hồ Chí Minh khẳng định vị trí, vai trò, khả năng, động lực cách mạng to lớn
của thanh niên đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng xã hội mới.
Gắn thanh niên với vận mệnh của dân tộc, Người đã luận giải một cách giản dị, thuyết
phục rằng:”Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà. Thật vậy, nước nhà thịnh
hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên. Thanh niên muốn làm
người chủ tương lai cho xứng đáng thì ngay hiện tại phải rèn luyện tinh thần và lực
lượng của mình, phải ra làm việc để chuẩn bị cái tương lai đó”.
Hồ Chí Minh nhận rõ vai trò quyết định của thanh niên trong tiến trình lịch sử, nhận rõ
khả năng cách mạng của thanh niên, hết lòng tin yêu thanh niên. Người luôn đặt thanh
niên trong tư cách là một chủ thể đang phát triển, đang được tiếp tục hoàn thiện. Điều
đó có nghĩa rằng, thanh niên nói chung và trong mỗi cá thể nói riêng đều có cả mặt
mạnh và mặt yếu, đều đang tiềm ẩn những khả năng to lớn cũng như những mặt hạn
chế. Thí dụ, mặt mạnh của thanh niên là:” Hăng hái, xung phong”, mặt yếu là”Hay
chuộng hình thức, ít xem xét kết quả” hoặc ”đầu voi đuôi chuột”. Hơn thế, Hồ Chí
Minh thường nhắc nhở cán bộ, đảng viên phảI”chăm lo dìu dắt thanh niên vì thanh
niên chưa từng trải và thiếu kinh nghiệm”.
Thực tiễn cho ta thấy quan điểm biện chứng trong việc nhìn nhận, đánh giá thanh niên
của Hồ Chí Minh làm cho thanh niên tự tin hơn, đồng thời lại thấy rõ yêu cầu phải
phấn đấu rèn luyện.
Hai là, Hồ Chí Minh đã nêu tư tưởng về chiến lược”trồng người”, về đào tạo, bồi
dưỡng thanh niên thành lớp người có đức, có tài, “vừa hồng, vừa chuyên”, kế tục sự
nghiệp cách mạng một cách trung thành và xuất sắc.
Tư tưởng trên được cô đọng lại, đúc kết và nâng cao từ thực tiễn sinh động của hơn
nửa thế kỷ lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Người nói :”Bồi dưỡng thế hệ cách mạng
cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”. Có thể nói đây là tư tưởng bao
6
trùm nhất của Hồ Chí Minh về công tác thanh niên; bồi dưỡng và phát huy lực lượng
thanh niên là bản chất của công tác vận động thanh niên theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
Năm 1958, nói chuyện tại lớp học chính trị của các giáo viên cấp II và cấp III toàn
miền Bắc, Hồ Chí Minh đã căn dặn:” Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích
trăm năm thì phải trồng người”. Thật ra không phải đến lúc đó Hồ Chí Minh mới nghĩ
đến chiến lược”trồng người”, mà ngay từ khi bắt đầu cuộc đời hoạt động cách mạng
của mình, Hồ Chí Minh đã ý thức một cách rõ ràng về chiến lược”trồng người”, luôn
xem đó là một trong những nguyên tắc cơ bản của cách mạng.
Người đã dành nhiều công sức cho việc tạo nên những hạt giống cho sự nghiệp cách
mạng, giáo dục, rèn luyện và đào tạo nhiều thế hệ thanh niên nước ta trở thành những
cán bộ, đảng viên và chiến sĩ cách mạng ưu tú, thành những người thừa kế xây dựng
chủ nghĩa xã hội.
Do nhận thức được một cách đúng đắn và biện chứng vai trò lịch sử, vị trí quan trọng
của thanh niên mà trong suốt quá trình hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh luôn luôn
quan tâm đến vấn đề giáo dục thanh niên. Trong hàng chục bức thư và bài viết của Hồ
Chí Minh gửi cho thanh niên, bài nào cũng có nội dung giáo dục hết sức sâu sắc, thể
hiện một tình cảm đặc biệt với thế hệ trẻ. Trong bài nói chuyện tại Đại hội Đảng bộ
Hà Nội ngày 1-2-1961 Người nói :”Tôi luôn luôn nói đến thanh niên” và khuyên :”Các
em hãy nghe lời tôi, lời của một người anh lớn lúc nào cũng ân cần mong mỏi cho các
em được giỏi giang”.
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh về nội dung giáo dục thanh niên, vấn đề giáo dục toàn
diện luôn được coi trọng, trong đó nhiệm vụ bồi dưỡng lý tưởng, đạo đức cách mạng
và năng lực hoạt động thực tiễn có vị trí đặc biệt quan trọng và then chốt. Năm điều
Hồ Chí Minh căn dặn thanh niên nhân ngày Quốc khánh 2-9-1965 thể hiện rất rõ
mong muốn của Người là: trong việc giáo dục và học tập phải chú trọng đủ các mặt:
đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hoá, kỹ thuật, lao động và sản
xuất. Đây là một luận điểm rất quan trọng của Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên.
Hồ Chí Minh nhiều lần căn dặn các cán bộ làm công tác thanh niên rằng, cần giúp
thanh niên xây dựng cho mình lẽ sống cao đẹp. Người dạy thanh niên phải sống có lý
tưởng và chỉ rõ rằng”lý tưởng của thanh niên ta ngày nay là độc lập, tự do, thống nhất
Tổ quốc và chủ nghĩa xã hội”. PhảI “Trung với nước, hiếu với dân” và” làm cho dân
giàu nước mạnh” để “ai cũng có cơm no áo mặc, ai cũng được học hành”. “Nhiệm vụ
của thanh niên không phảI là đi hỏi nước nhà đã làm cho mình những gì. Mà phải tự
hỏi mình đã làm gì cho nước nhà. Mình phải làm thé nào cho ích nước lợi nhà nhiều
hơn”.
Trong nhiệm vụ giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng thanh niên, Hồ Chí Minh nhấn mạnh
phải đào tạo, bồi dưỡng họ thành những người “có khả năng hoạt động thực tiễn,
không nên đào tạo ra những con người chỉ thuộc sách làu làu”. Công cuộc đổi mới
đang diễn ra trên đất nước ta ngày nay đòi hỏi rất cao ở thanh niên về nhiều mặt, trong
đó nổi lên là khả năng hoạt động thực tiễn của từng con người. Từ đó chúng ta mới
càng thấy rõ tầm nhìn cao rộng của Hồ Chí Minh về giáo dục, vận động thanh niên.
Chăm lo đào tạo, bồi dưỡng, giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên, phát huy
vai trò của thanh niên trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc là trách nhiệm của Đảng, Nhà
nước và toàn xã hội. Đây cũng là một nội dung quan trọng trong tư tưởng Hồ Chí
Minh về vận động thanh niên.
7
3) QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM
Phát huy tư tưởng Hồ Chí Minh, trong khi hoạt động bí mật cũng như khi lãnh đạo
chính quyền, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc, Trung ương Đảng, Bộ Chính trị và Ban bí
thư Đảng ta đã nhiều lần có nghị quyết, chỉ thị về công tác thanh niên. Trong thời kỳ
đổi mới, Hội nghị Trung ương lần thứ 4 (khoá VII) đã có Nghị quyết về thanh niên,
khẳng định:”Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nươc bước vào thế kỷ
XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, cách mạng Việt Nam có
vững bước trên con đường XHCN hay không phần lớn tuỳ thuộc vào lực lượng thanh
niên, vào việc bồi dưỡng rèn luyện thế hệ thanh niên; công tác thanh niên là vấn đề
sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách
mạng”.
Tại ĐạI hội lần thứ VIII quyết định đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đạI hoá đất nước
theo định hướng XHCN, báo cáo chính trị nhấn mạnh:”Coi trọng hơn nữa việc giáo
dục, rèn luyện thế hệ trẻ về chính trị, tư tưởng, văn hoá, nghề nghiệp, đạo đức, lối
sống”,”Coi trọng bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng
Hồ Chí Minh cho thế hệ trẻ” và khẳng định:” Chăm lo giáo dục, rèn luyện thế hệ trẻ
là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, các tổ chức trong hệ thống chính trị, của gia đình,
nhà trường và của toàn xã hội.
Nhìn trong lịch sử cũng như hiện tạI, chúng ta thấy rõ Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng,
Nhà nước ta luôn luôn:
+ Coi trọng việc bồi dưỡng, đào tạo thế hệ trẻ là một vấn đề trọng tâm của cách mạng,
là trung tâm của chiến lược xây dựng con người, quan hệ tới tương lai của dân tộc,
tiền đồ của sự nghiệp cách mạng XHCN trên đất nước ta.
+ Nhấn mạnh phải bồi dưỡng toàn diện cả đạo đức và tàI năng cho lớp trẻ, đặc biệt
quan tâm”bồi dưỡng lý tưởng cách mạng”, “nuôi dưỡng hoài bão lớn…” cho thanh
niên, để hình thành một lớp thanh niên nam nữ ưu tú, vững vàng về chính trị, kiên
định con đường XHCN”, “tự lập tự cường”, “năng động sáng tạo, làm chủ khoa học
và công nghệ mới, vươn lên ngang tầm thời đại, sánh vai cùng thanh niên các nước
trên thế giới” (NQTW4).
III. LÝ TƯỞNG CÁCH MẠNG TRONG THỜI KỲ CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN
ĐẠI HOÁ
Cơ chế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa kích thích sự đua tranh, sự sáng
tạo để mỗi thanh niên khẳng định vị thế của mình với tư cách một chủ thể kinh tế xã
hội trong cộng đồng. Cơ chế đó vừa đòi hỏi, vừa tạo ra cơ sở vật chất-kinh tế cần thiết
để mở rộng dân chủ trong xã hội, giảI phóng mọi năng lực sáng tạo của con
người Mặt khác, kinh tế thị trường ngay trong trường hợp định hướng xã hội chủ
nghĩa cũng khó tránh khỏi sự phân hoá giàu nghèo; kích thích một bộ phận thanh niên
chỉ lấy lợi ích vật chất trước mắt là tất cả, những giá trị truyền thống tốt đẹp và lý
tưởng cao cả không là gì cả. Trong những năm qua, việc làm giàu chính đáng, sự cạnh
tranh lành mạnh trong không ít trường hợp còn bị những cái đối lập với nó lấn át.
Bệnh thực dụng chạy theo đồng tiền làm băng hoại một số truyền thống tốt đẹp của
dân tộc có chiêù hướng gia tăng. Bên cạnh một bộ phận thanh niên hăng say học tập,
ham tìm tòi, ham phát hiện cái mới mang giá trị tích cực đối với sự phát triển xã hội,
cũng xuất hiện một bộ phận thanh niên hoặc bằng lòng với trình độ học vấn thấp, miễn
8
là kiếm được nhiều tiền hoặc chạy theo bằng cách hình thức bằng nhiều thủ đoạn phi
đạo đức.
Đấu tranh hạn chế những tác động trái chiều của cơ chế thị trường, biến những mặt
tích cực của cơ chế đó thành xung lực nội tạI của quá trình Công nghiệp hoá, Hiện đại
hóa cần được xem là một nội dung không thể thiếu trong công tác tư tưởng đối với
thanh niên.
Nhiệm vụ của thanh niên là đoàn kết thống nhất, mỗi người đều xác định cho mình
mục tiêu chung của đất nước đó là dân giầu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh.
Bên cạnh những thuận lợi rất cơ bản đó là công cuộc đổi mới của đất nước do Đảng
khởi xướng và lãnh đạo đã tạo đIều kiện cho thanh niên phấn đấu trưởng thành về
nhiều mặt. Nhưng cơ chế mới cũng đặt ra cho thanh niên những vấn đề : đó là sự biến
động ngày càng sâu sắc về thành phần, cơ cấu, đối tượng. Đặc biệt đã xuất hiện những
khác biệt nhất là về quan niệm, về đạo đức, lối sống của thanh niên với các bộ phận
khác trong xã hội và ngay trong nội bộ thanh niên. Chính vì vậy, nâng cao hiệu quả
việc giáo dục, xây dựng lý tưởng cách mạng cho thanh niên trong thời kỳ Công nghiệp
hoá, Hiện đại hoá đất nước là một công việc vô cùng quan trọng.
Lý tưởng cách mạng của thanh niên,là một khái niệm có nội hàm khá rộng, bao gồm
lý tưởng chính trị, lý tưởng đạo đức, lý tưởng lao động nghề nghiệp và lý tưởng thẩm
mỹ. Do nhận thức chưa đầy đủ về vấn đề này mà trên thực tế việ định hướng và tổ
chức quá trình giáo dục lý tưởng cho thanh niên không tránh khỏi phiến diện, thường
chỉ thiên về nội dung chính trị-xã hội, chưa coi trọng các nội dung khác, ít chú ý đến
cái tôi, cái riêng không thể thiếu của người thanh niên làm cho nội dung lý tưởng vừa
thiếu, lại vừa đơn điệu xơ cứng, phần nào làm hạn chế kết quả giáo dục.
Vì thế, để làm tốt công tác giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên trong thời kỳ
Công nghiệp hoá, Hiện đại hoá đất nước trước tiên cần phải hiểu rõ hơn nội dung của
nó:
a) Lý tưởng chính trị của thanh niên Việt Nam hiện nay đó chính là độc lập dân tộc
và chủ nghĩa xã hội, là ý thức về niềm tự hào dân tộc quyết vươn lên chiến thắng
đói nghèo, lạc hậu để sánh vai cường quốc năm châu, làm rạng danh tổ quốc. Đó
chính là hoài bão lớn để góp sức mình vào sự nghiệp Công nghiệp hoá, Hiện đại
hoá của dân tộc. Kết quả đIều tra xã hội học liên tục trong mấy năm trở lại đây,
những kết quả hoạt động và lao động sáng tạo trong thực hiện 2 phong trào lớn
“Thanh niên lập nghiệp - Tuổi trẻ giữ nước” và sự xuất hiện ngày càng nhiều hơn,
đa dạng hơn những gương thanh niên tiên tiến, đã cho thấy rõ nội dung nêu trên
của lý tưởng chính trị của tuyệt đạI đa số thanh niên Việt Nam. Lý tưởng chính trị
là hạt nhân cốt lõi của lý tưởng Cách mạng. Giáo dục hình thành lý tưởng chính trị
cho thanh niên là nhiệm vụ cơ bản nhất.
b) Lý tưởng đạo đức : Đó chính là niềm tin và ý thức chấp hành các chuẩn mực của
cộng đồng và xã hội, tình cảm “Uống nước nhớ nguồn” tôn trọng đạo lý, lòng vị
tha “Thương người như thể thương thân”, là thái độ trách nhiệmvới người thân, ý
thức đấu tranh chống lạI cái xấu, cái giả dối, sống chung thuỷ giản dị. Lý tưởng
đạo đức của người thanh niên hiện nay chính là sự tiếp nối và kế thừa truyền thống
đạo lý dân tộc, là nền tảng cơ bản để xây dựng và phát triển nhân cách thanh niên,
ngăn chặn và chống lại một cách cơ bản sự tác động của mặt trái cơ chế thị trường.
Nó giúp cho thanh niên hội nhập nhưng không hoà tan, nhập cuộc nhanh, phát triển
vững chắc.
9
c) Lý tưởng học tập và nghề nghiệp: Hiếu học là một truyền thống quí báu của dân
tộc. Kế thừa nó các thế hệ thanh niên Việt Nam đã không chỉ một lần thể hiện ý chí
khắc phục khó khăn vươn lên học tập và học giỏi. Lý tưởng học tập của thanh niên
ngày nay vẫn là học để làm người để phụng sự tổ quốc, phụng sự nhân dân như lời
Bác dạy. Muốn vậy người thanh niên vừa cần nắm vững các đỉnh cao tri thức, làm
chủ khoa học, vừa phải tinh thông một nghề để sẵn sàng lao động tạo ra của cải vật
chất sáng tạo ra sản phẩm cho xã hội, để sống và phát triển. Không những nâng cao
trình độ, thường xuyên bổ sung tri thức mới, có nghề nghiệp vững vàng, được làm
việc đúng chuyên môn để có thu nhập cao và sẵn sàng thích ứng nhanh với sự thay
đổi chuyển giao công nghệ, đó chính là lý tưởng nghề nghiệp của thanh niên. Việc
giáo dục lý tưởng học tập để lập nghiệp đã và đang được Đoàn thanh niên làm khá
tốt. Tuy nhiên, việc định hướng nghề nghiệp, việc tuyển chọn đào tạo và sử dụng
nghề nghiệp cho thanh niên hiện nay còn nhiều việc để cần nghiên cứu.
d) Lý tưởng thẩm mỹ: Đó chính là cách nhìn nhận và xu hướng vươn tới cái đẹp đúng
đắn chân thiện mỹ, cái đẹp bản chất trong cuộc sống và trong nghệ thuật. Bản chất
của con người là hướng tới, vươn tới cái đẹp. Tuy nhiên đó là một quá trình mang
nặng tính chủ quan và chịu sự tác động của giáo dục. Sự thay đổi nhanh chóng của
cuộc sống vật chất và tinh thần, cùng với sự tác động liên tục và mạng mẽ chưa
từng có của quảng cáo và nghệ thuật quảng cáo dưới mọi hình thức đã làm cho quá
trình định hướng lý tưởng thẩm mỹ ít được chú ý, càng xa thêm khoảng cách với
yêu cầu cần phải có và nhu cầu của đông đảo thanh niên ngày nay. Nếu không có
cái nhìn đúng về cái đẹp, nếu không thẩm định hoặc cảm nhận chính xác về nghệ
thuật sẽ dẫn tới bị phát triển lệch lạc trong nhân cách thanh niên, và đó chính là
nguy cơ đánh mất bản sắc hoặc nhận thức sai lệch, thậm trí đối lập với tình cảm
thẩm mỹ của chính cha anh.
Có thể nói đó là 4 nội dung cơ bản nhất của lý tưởng Cách mạng mà người thanh niên
Việt Nam nói chung hiện nay cần có. Nhận thức về nội dung giáo dục lý tưởng nêu
trên cho thấy quá trình định hướng và tổ chức giáo dục nhằm hình thành lý tưởng
Cách mạng cho thanh niên nhìn chung còn nhiều hạn chế. Mặt khác, cho thấy đúng là
một qua trình phong phú, đa dạng và rất hấp dẫn cả đối với các nhà giáo dục và tầng
lớp thanh niên ngày nay. Giáo dục lý tưởng Cách mạng cho thanh niên là nhiệm vụ cơ
bản quan trọng nhất của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.
10
CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC GIÁO DỤC LÝ TƯỞNG
CÁCH MẠNG CHO THANH NIÊN Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI
I. THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH THANH NIÊN VIỆT NAM TRONG NHỮNG
NĂM ĐỔI MÓI
Thực trạng tình hình thanh niên về niềm tin lý tưởng và định hướng giá trị
Tính đến ngày 1-4-1999, dân số cả nước là 76.324.753 người, trong đó, độ tuổi thanh
niên là 21.523.358 người, chiếm 28,2% dân số. So với năm 1989, đến năm 1999 dân
số ở độ tuổi thanh niên tăng lên trên 3 triệu người. Theo số liệu dự báo đến năm 2005
sẽ là 25.047.625 người, chiếm 28,9% dân số.
Thanh niên nước ta là một bộ phận quan trọng của dân tộc, là tương của lai Tổ quốc.
Trong những năm qua, nhìn chung thanh niên hăng háI tham gia vào các phong trào
cách mạng do Đảng và Đoàn đề ra. Trước những biến động phức tạp của tình hình thế
giới và khu vực, cũng như những khó khăn của đất nước ta trong quá trình phát triển,
đa số thanh niên ta đã biểu thị niềm tin tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng, ủng hộ và
tham gia tích cực, có hiệu quả công cuộc đổi mới và thực hiện Công nghiệp hoá, Hiện
đại hoá đất nước.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, thanh niên nước ta đã từng bước trưởng thành cùng toàn
Đảng, toàn dân vượt qua biết bao thử thách, đưa sự nghiệp đổi mới đạt được nhiều
thành tựu quan trọng. Kết quả đIều tra về tình hình thanh niên trong những năm gần
đây cho thấy tỷ lệ thanh niên Việt Nam tin tưởng và ủng hộ thực hiện công cuộc đổi
mới đất nước do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo ngày càng tăng: năm 1990: 71%;
năm 1998: 83,6%; năm 1999: 92,9%. Đây là yếu tố quan trọng để góp phần tích cực
đưa đất nước từng bước thoát khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, tạo thế và lực mới để
bước vào thời kỳ đẩy mạnh Công nghiệp hoá, Hiện đại hoá. Thanh niên đã tích cực
phấn đấu với tinh thần năng động, tự lực, tự cường, tự vươn lên lập thân, lập nghiệp
không cam chịu nghèo nàn, lạc hậu, góp phần hiện thực hoá mục tiêu dân giàu, nước
mạnh.
Trong giai đoạn hiện nay, mẫu người lý tưởng được thanh niên xác định phù hợp với
yêu cầu và điều kiện mới của sự phát triển đất nước và thời đại. Nếu như trong chiến
tranh cứu nước, mẫu người lý tưởng của thanh niên là “anh bộ đội cụ Hồ”, trong thời
kỳ bao cấp mẫu hình lý tưởng có phần nào chung chung trừu tượng (như làm chủ tập
thể, có tư tưởng đúng và tình cảm đẹp ) thì hiện nay mẫu người lý tưởng của thanh
niên cụ thể hơn, thiết thực hơn và sinh động hơn. Đó là những con người có trí tuệ,
giỏi chuyên môn, thạo việc, năng động, sáng tạo; có khả năng thích ứng cao với hoàn
cảnh mới, có bản lĩnh, trung thực, giữ được chữ tín với mọi người; biết quý trọng và
tiết kiệm thời gian, quan tâm đến năng suất, chất lượng hiệu quả; có chí tiến thủ, tiếp
cận với khoa học, công nghệ hiện đạI; có ý thức hợp tác, tôn trọng kỷ cương, pháp luật
và có ý thức kỷ luật. Các đặc trưng này vừa là biểu hiện cụ thể, vừa là tiền đề trong
việc định hướng giá trị để thanh niên chủ động bước vào cuộc sống. Trong quá trình
hoàn thiện nhân cách của mình, thanh niên góp phần tích cực thực hiện lý tưởng độc
lập dân tộc, dân chủ, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh theo
định hướng xã hội chủ nghĩa. Khi đời sống vật chất được cải thiện thì định hướng giá
trị của thanh niên có xu hướng tăng ở các giá trị xã hội tinh thần. Vốn hành trang của
mỗi thanh niên tự chuẩn bị để bước vào thế kỷ mới, cuộc sống mới được thanh niên
xác định rất rõ ràng: 88,2% cho rằng cần có sức khoẻ tốt; 76,4% cần có nghề nghiệp,
11
kiến thức chuyên môn vững; 73,6% cần có ý chí nghị lực tốt; 69,8% có niềm tin đối
với mọi người và 59,9% cần có hiểu biết rộng về xã hội. Đây chính là cơ sở để từng
bước hình thành nhân cách độc lập, tinh thần tự lực cánh sinh trong thanh niên, chống
lạI tâm lý bao cấp, ỷ lại khá nặng nề trong thanh niên trước đây.
b) Những khó khăn, hạn chế của thanh niên về niềm tin, lý tưởng và định hướng giá trị
Những khó khăn trong quá trình chuyển đổi cơ chế kinh tế cộng với mặt tráI của cơ
chế thị trường, sự yếu kém, thiếu đồng bộ trong công tác quản lý kinh tế, xã hội và các
hiện tượng tiêu cực, đặc biệt là tệ tham nhũng, buôn lậu đã tác động không tốt đến tư
tưởng, nhận thức, niềm tin lý tưởng, lối sống của thanh niên, cản trở việc phát huy tính
tích cực xã hội của thanh niên. Mặt khác, một bộ phạn cán bộ, công chức thoái hoá,
biến chất, tham nhũng, quan liêu, cơ hội ảnh hưởng không nhỏ tới niềm tin, lý tưởng
của thanh niên. Trong báo cáo về tình hình thanh niên và công tác vận động thanh niên
của Ban Dân vận Thành uỷ thành phố Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “ý thức chính trị trong
một bộ phận lớn thanh niên chưa thật sâu sắc Chưa có lý tưởng xã hội chủ nghĩa,
nhận thức về chủ nghĩa xã hội, về định hướng xã hội chủ nghĩa còn mơ hồ; tư tưởng
vọng ngoại, sùng ngoại vẫn còn; một bộ phận ít quan tâm đến chính trị, thời cuộc.
Tinh thần dân tộc trong thanh niên còn dừng lại ở nhận thức tư tưởng, chưa thật sự
chuyển thành hành vi trách nhiệm rõ rệt trong công việc ứng xử hàng ngày, nhất là
trong hành động tự giác đối với sự nghiệp Công nghiệp hoá, Hiện đại hoá đất nước và
thành phố”. Khi nghiên cứu về “Mô hình hoạt động của Đoàn thanh niên ngoạI thành
Hà Nội”, Thành Đoàn Hà Nội cũng có kết quả tương tự: 89% cán bộ Đoàn nông thôn
làm vì trách nhiệm phân công và chỉ có 11% tự nguyện đến với hoạt động chính trị -
xã hội. Nhận xét về tình hình thanh niên, có 57,6% cán bộ Đảng, chính quyền, các ban
ngành đoàn thể cấp huyện và cấp cơ sở cho rằng thanh niên hiện nay chủ yếu lo làm
ăn kinh tế, ít quan tâm đến chính trị. Thế giới quan, nhân sinh quan cách mạng của chủ
nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh chưa thấm nhuần sâu sắc vào một bộ
phận thanh niên. Chưa có nhiều thanh niên tự nguyện học tập lý luận chính trị, say mê
các môn học Mác - Lênin. Trên thực tế nhiều thanh niên không có việc làm, bế tắc
trong cuộc sống đã tìm đến tôn giáo, coi đó là chỗ dựa và lối thoát. Hiện tượng thanh
niên đi tu, chịu ảnh hưởng của các tôn giáo, của mê tín dị đoan và hệ tư tưởng duy tâm
đang tăng lên ở một số đối tượng thanh niên làm ảnh hưởng đến tư tưởng, tinh thần
của thanh niên, là một hiện tượng cần được quan tâm nghiên cứu, giải quyết trong quá
trình tác động của đời sống kinh tế - xã hội.
Qua việc tiến hành điều tra xã hội học của Ban Dân vận TW trong cán bộ Đảng, chính
quyền, Mặt trận các đoàn thể nhân dân, thông qua hệ thống Ban Dân vận các cấp của
11 tỉnh, thành phố: Long An, Cần Thơ, Cà Mau, TP. Hồ Chí Minh, Quảng Ngãi, Lâm
Đồng, Đắc Lắc, Hà Giang, Tuyên Quang, Hà Nam và TP. Hà Nội, có thể đánh giá
thực trang thanh niên và công tác vận động thanh niên của Đảng ta trong những năm
đổi mới.
Điều đáng quan tâm là các chỉ số ở trong bảng 1, khi xử lý giữa các tỉnh, thành phố
phản ánh khá đồng đều, nhất quán. Chẳng hạn, về việc làm, nghề nghiệp thì ở Long
An là 91%; Cần Thơ 90%; Cà Mau 89%; TP.Hồ Chí Minh 89%; Quảng NgãI 91%;
Lâm Đồng 86%; Đắc Lắc 81%; Hà Giang, Tuyên Quang 81%; Hà Nam 87% và TP.
Hà Nội 89%. Nhưng trong 11 chỉ số của bảng 1 và số liệu xử lý tương quan giữa các
tỉnh, thành phố về thanh niên với lý tưởng và con đường xã hội chủ nghĩa thì phản ánh
khác nhau : Long An 60%; Cần Thơ 68%; Cà Mau 77%; Quảng NgãI 66%; Lâm Đồng
67%; Hà Giang, Tuyên Quang 70%; Hà Nam 65%; TP.Hà Nội 44% và TP.Hồ Chí
12
Minh chỉ có 34%. ĐIều cần chú ý là chỉ số “thanh niên với lý tưởng và con đường xã
hội chủ nghĩa’ trong bảng câu hỏi xếp số 1, nhưng khi kết quả thu được thì chỉ số này
xếp ở vị trí số 11. Vấn đề đặt ra cho chúng ta là cần phải chú ý và quan tâm hơn nữa
tới công tác định hướng giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho thanh niên, đặc biệt là
thành phố Hồ Chí Minh và thành phố Hà Nội.
II. ĐẶC ĐIỂM, TÌNH HÌNH THÀNH PHỐ HÀ NỘI VÀ THANH NIÊN THÀNH
PHỐ HÀ NỘI
1) TÌNH HÌNH, ĐẶC ĐIỂM THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Cổ Loa - Thăng Long – Hà Nội là địa danh tiêu biểu cho lịch sử ngàn năm văn hiến
của dân tộc ta, là trái tim của cả nước, là đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trung
tâm lớn về văn hoá, khoa học, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế.
Qua những lần thay đổi địa giới hành chính, Hà Nội ngày nay bao gồm 7 quận, 5
huyện trên diện tích 918,46 km
2
với gần 2,7 triệu dân, chiếm 3,5% dân số cả nước.Đây
cũng là nơi có mật độ dân số cao nhất cả nước, khoảng 2900 người/km
2
.
*Tình hình kinh tế, văn hoá, xã hội
Là trung tâm lớn về kinh tế, hiện nay cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực theo hướng
công nghiêp-thương mạI, dịch vụ và nông nghiệp. Hà Nội đang khởi sắc với tốc độ
tăng trưởng kinh tế khá. Trong 3 năm 1996-1998, tổng sản phẩm nội địa (GDP) tăng
bình quân hàng năm 11,6%.
Cùng với sự phát triển về kinh tế, trong những năm qua, Hà Nội đã tập trung khá tốt
cho sự nghiệp phát triển văn hoá-xã hội và cảI tạo, xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật.
Với hệ thống gần 60 học viện, trường đại học và cao đẳng, 12 thư viện tổng hợp và
chuyên ngành, nơi đóng trụ sở của các nhà hát, các nhà sản xuất báo chí của Trung
ương, Hà Nội đã thành một trung tâm văn hoá-giáo dục của đất nước, nơi hội tụ và
phát huy tài năng, trí tuệ của dân tộc về mọi mặt.
Qua 4 năm nỗ lực tiếp tục thực hiện đổi mới đời sống của đại bộ phận nhân dân ngày
càng được cải thiện, một bộ phận giàu lên; chương trình “xoá đói giảm nghèo” được
thực hiện tích cực, Hà Nội đã giảm được 45% số hộ nghèo (từ 20.106 hộ năm1996 còn
11.120 hộ năm 1999); dân chủ xã hội ngày càng được mở rộng; Quản lý đô thị, môi
trường văn hoá-xã hội đã và đang có những chuyển biến tích cực; An ninh, quốc
phòng ngày càng được giữ vững; Nhân dân phấn khởi tin tưởng vào sự nghiệp đổi
mới.
1) TÌNH HÌNH, ĐẶC ĐIỂM THANH NIÊN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Là lực lượng đáng kể trong dân số thành phố, nhìn chung thanh niên Hà Nội có trình
độ văn hoá cao, năng động, thích ứng nhanh với cơ chế mới, đặc biệt là việc tiếp thu
khoa học, công nghệ mới, có ý chí vươn lên để lập thân và lập nghiệp, không cam chịu
nghèo nàn, lạc hậu.
Về tình hình tư tưởng thanh niên, nhìn chung được giữ ổn định, có bước chuyển biến
mới trong nhận thức và ý thức chính trị.Đại bộ phận thanh niên tiếp tục thể hiện thể
hiện sự tin tưởng vào đường lối và sự lãnh đạo của Đảng bằng những việc làm thiết
thực. Thông qua phong trào thanh niên tình nguyện vai trò, uy tín của người đoàn viên
thanh niên được nâng lên.
13
Tuy nhiên tệ nạn xã hội, đặc biệt là tệ nạn ma tuý trong thanh thiếu niên vẫn diễn ra
hết sức phức tạp. Tổng số đối tượng nghiện hút trên địa bàn thành phố là gần 11 nghìn
người, trong đó khoảng 73% trong độ tuổi thanh niên (theo số liệu 6 tháng đầu năm
2001). Số vụ thanh niên phạm pháp vẫn còn ở mức cao. Các thế lực thù địch tiếp tục
phá hoại tư tưởng, đạo đức, lối sống của thanh niên thông qua các tổ chức tôn giáo để
lôi kéo, lợi dụng thanh niên đặc biệt là học sinh sinh viên. Yêu cầu việc làm cho thanh
niên vẫn đặt ra hết sức bức xúc.
II. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC GIÁO DỤC LÝ TƯỞNG CÁCH MẠNG CHO
THANH NIÊN THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
Đất nước ta đang bước vào giai đoạn đẩy mạnh sự nghiệp Công nghiệp hoá, Hiện đại
hoá. ĐạI hội lần thứ VIII của Đảng đề ra mục tiêu phấn đấu đến năm 2020, đưa đất
nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp. Nhiệm vụ trọng tâm của toàn Đảng,
toàn dân ta trong thập kỷ tới là thực hiện thắng lợi sự nghiệp Công nghiệp hoá, Hiện
đại hoá đất nước.
Đó cũng là trọng trách của thanh niên, là sự thể hiện lý tưởng của thanh niên vào thực
tiễn cuộc sống trong giai đoạn hiện nay. Giáo dục, xây dựng lý tưởng cách mạng cho
thanh niên là nhiệm vụ hàng đầu của Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh. Chăm lo
giáo dục, đào luyện thế hệ trẻ là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, của các tổ chức
trong hệ thống chính trị,, của gia đình, nhà trường và xã hội.
Trung ương Đảng luôn đứng ở tuyến đầu của cuộc đấu tranh giai cấp, hết sức tỉnh táo
và nhạy bén, định hướng công tác tư tưởng trong bối cảnh chính trị xã hội phức tạp.
Nghị quyết TW 4 về công tác thanh niên là một thí dụ đIển hình. Báo cáo sơ kết 3 năm
thực hiện nghị quyết TW 4 của Thành uỷ Hà Nội khẳng định :”Việc triển khai, tổ chức
thực hiện nghiêm túc, thu hút được sự quan tâm của nhiều ngành, nhiều đoàn thể đối
với công tác thanh niên”. Việc nhìn nhận đánh giá thanh niên theo xu hướng khách
quan hơn. Công tác thanh niên được tiến hành, có sự phối hợp từ thành phố đến cơ sở.
Các chính sách đầu tư cho việc bồi dưỡng giáo dục thanh thiếu nhi được các ngành các
cấp ở thành phố quan tâm đạt hiệu quả cao hơn.
1) CẤP UỶ ĐẢNG, CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG VỚI CÔNG TÁC GIÁO
DỤC TRUYỀN THỐNG VÀ LÝ TƯỞNG CÁCH MẠNG CHO THANH NIÊN.
Theo kết quả khảo sát trong báo cáo khoa học với đề tài "Nghiên cứu đổi mới nội
dung, phương thức giáo dục truyền thống trong công tác tư tưởng - văn hoá ở Thủ đô
Hà Nội" (1998 - 1999) của Thành uỷ Hà Nội, mức độ quan tâm của thế hệ trẻ đối với
truyền thống dân tộc và lý tưởng cách mạng như sau:
Nội dung Quan tâm Bình thường Thờ ơ
- Truyền thống của dân tộc 26% 56% 6%
- Lý tưởng cách mạng 14,4% 54,4% 20%
Cũng như sự nhận thức sâu sắc của thế hệ trẻ về vấn đề nay, mức độ quan tâm thật sự
qua cách đánh giá cũng ở tỷ lệ thấp, trong đó hơn cả là về lý tưởng cách mạng (14%).
Tỷ lệ quan tâm ở mức độ bình thường chiếm đa số. Tỷ lệ số người thờ ơ về lý tưởng
cách mạng cao hơn tỷ lệ người quan tâm (20%).
Về tổ chức các hoạt động giáo dục truyền thống và lý tưởng cách mạng của địa
phương cho thanh thiếu niên, hoạt động giáo dục truyền thống và lý tưởng cách mạng
14

Xem chi tiết: 239040